Krzyżanowo

15Pałac w Krzyżanowie zbudowany został około 1910 roku dla von Bernuthów. Piętrowy, o dość skomplikowanej bryle, z ryzalitami i wykuszami, nakryty dachem mansardowym, na planie zbliżonym do kwadratu przypomina raczej okazałą willę miejską niż wiejską siedzibę ziemiańską. Zdradza tym samym smak niemieckiego właściciela nie spotykany u polskich fundatorów. Polacy gustowali w rezydencjach otwartych na otoczenie i przyrodę, kiedy Niemcy, często pochodzący z dorobionych rodzin mieszczańskich, przenosili na wieś doświadczenia mieszkańców miast przyzwyczajonych, że za progiem jest ruchliwa ulica, a nie piękna natura. Autorem był być może projektant pałacu von Ziethenów w Smolicach.

Krzyżanowo, niegdyś własność Wilczyńskich, przeszło w 1881 roku w ręce niemieckie. Od 1896 roku było własnością Niemców von Bernuthów. W 1831 roku nie ominął Krzyżanowa Adam Mickiewicz.

W 1939 roku Krzyżanowo należało do Niemki Marii von Bernuth. Majątek w 1926 roku liczył 559 hektarów i miał gorzelnię.

Mniszki

14To, co pozostało z dawnej siedziby ziemiańskiej w Mniszkach, to połowa dworu wzniesionego w pierwszej połowie XIX wieku dla Unrugów i nieco przebudowanego pod koniec stulecia lub na początku XX wieku. Wtedy też do pierwotnego, parterowego budynku dodano – z racji dużej różnicy wysokości – dwukondygnacyjną elewację tylną. Dwór nakryty dachem mansardowym z okienkami z przełomu XIX i XX wieku.

Obok niewielki budynek – może drugi dwór lub oficyna – dwuspadowymi dachami i daszkami wysuniętymi poza lico ściany i podpartymi elementami drewnianej konstrukcji nawiązujący do popularnego w Niemczech stylu szwajcarskich willi. Dom wzniesiony pod koniec XIX wieku lub na początku XX, parterowy, z mieszkalnym poddaszem i z wąskim piętrowym skrzydłem. Wejście ujęte parą kolumn na cokołach, zwieńczone trójkątnym frontonem.

Mniszki w XIX wieku były własnością niemieckiej gałęzi rodziny Unrugów.

W okresie międzywojennym Mniszki nie stanowiły ośrodka większych dóbr ziemskich.

Polanowice

13Dwór piętrowy, z piętrowym ryzalitem na osi zwieńczonym trójkątnym frontonem i poprzedzonym kolumnowym portykiem wejścia niosącym balkon. Z boku wieloboczna, mocno przeszklona, parterowa przybudówka – kiedyś ogród zimowy. Dwór nakryty dachem czterospadowym, z centralnie umieszczoną latarnią zwieńczoną kopulastym hełmem, wzniesiony zapewne w XIX wieku, ale w dzisiejszej swej formie pochodzący z początku XX stulecia.

Już w 1318 roku pisał się Świętosław z Polanowie. Przy okazji nadania dla Stefana z Kraszyc wymieniane są Polanowice pod rokiem 1369. W 1420 roku król Władysław Jagiełło prosił papieża Marcina V, aby „zaniechał wyroku w sprawie Jaranda, scholastyka kruszwickiego, z Dzierżysławem, Piotrem, Mikołajem i Klemensem, panami na Polanowicach, i zdał rozstrzygnięcie tego sporu prałatom Królestwa Polskiego”. W XVI wieku własność Polanowskich oraz około 1560 roku Jana Sierakowskiego, kasztelana lędzkiego. W XIX wieku majątek należał do baronów von Pelet-Narbonne, z tego, w 1881 roku, do barona Carla von Pelet-Narbonne. Później własność von Gierkeów.

W 1926 roku właścicielem Polanowie był Niemiec Walter von Gierke. Majątek liczył 803 hektary.

Właściciele Siernik

12Miejscowość w dokumentach występuje co najmniej od XIV wieku, kiedy to w 1399 roku pisał się Mikołaj z Siernik Sierznicki. W XVI i XVII wieku wieś w części należała do Zielińskich, a od 1717 roku już w całości do Radolińskich. Ponieważ główną ich siedzibą był Jarocin, w Siernikach stał jedynie niewielki drewniany dwór kryty gontem oraz „kapliczka w lepionkę”. Dopiero w 1782 roku miejscowość stała się stałą rezydencją Katarzyny z Raczyńskich Radolińskiej, wdowy po Józefie Radolińskim, podkomorzym wschowskim. Po śmierci męża była ona jedną z najbogatszych kobiet w Wielkopolsce. Pełna uroku i temperamentu była czołową postacią tutejszego życia towarzyskiego. Jako kuzynka i przyjaciółka marszałka Kazimierza Raczyńskiego z Rogalina pomagała mu w politycznej działalności. To ona postanowiła w Siernikach wznieść pałac, który po jej śmierci przeszedł na jej córkę, znaną pamiętnikarkę, Wirydiannę Radolińską primo voto Kwilecką, secundo voto generałową Fiszerową. W 1849 roku dobra trafiły w ręce dopiero co wzbogaconej rodziny Szułdrzyńskich. Szułdrzyńscy, pozostający właścicielami Siernik aż do drugiej wojny światowej, wydali wielu zasłużonych działaczy społecznych i polityków.

W 1939 roku właścicielem Siernik był Konstanty Szutdrzyński. Majątek w 1926 roku liczył 1674 hektary i miał cegielnię, gorzelnię oraz torfiarnię.

Siedziba szlachcica

11Siedziba szlachcica przestawała być feudalnym zamkiem w rodzaju Rydzyny, zapewniającym bezpieczeństwo jemu i jego poddanym. Przestawała być barokowym pałacem jak Czerniejwo, organicznie powiązanym z całą wsią lub miastem, dowodzącym naturalnej współzależności i jedności wszystkich warstw. Siedziba szlachecka doby oświecenia stawała się raczej samotnią, ermitażem ziemianina, pozbawionego poddanych, ale też pozbawionego obowiązków związanych z braniem odpowiedzialności za formalnie równych mu i samodzielnych ludzi. Wygnanie tym samym stawało się słodkim wygnaniem, a samotnia uroczą samotnią – maison de plaisance. Pisze o tym kilkakrotnie córka fundatorki Wirydianna Fiszerowa w swoich pamiętnikach: „Aby oderwać się od swych trosk, matka moja pomyślała o wybudowaniu pałacu”. I w innym miejscu: „Sierniki otoczone lasami i bagnistymi łąkami były odludziem… co pozwalało matce oderwać się od znajomych” (Dzieje moje własne i osób postronnych) Również napis umieszczony przez Katarzynę Radolińską nad wejściem: „Sobie, Swoim, Przyjaźni, Czasowi” mówi o sentymentach, a nie – jak dawniej herby – o pozycjach i tytułach. Pałac w Siernikach to raczej wiejski dom lub willa bliska tym, które pod Vicenzą stawiał w XVI wieku Andrea Palladio. Villa Badoer, La Rotonda to bez wątpienia architektoniczne wzory przetransponowane nieco przez XVIII-wieczną architekturę angielską, z którą Kamsetzer zetknął się w 1782 roku. Angielskie wpływy ujawniają się również w urządzeniu otoczenia, naturalnego, pozornie pozbawionego ludzkiej ingerencji. Jedynie osiowy układ z oficynami po obu stronach, bliższy może włoskim, palladiańskim pierwowzorom aniżeli klasycystycznej architekturze angielskiej, przypomina nam wcześniejsze barokowe wielkopolskie założenia.

posty architektura sosnie wola grabowno jeziorki lekno kokorzyn f 2 posty architektura f 2 wronczyn niepart niechanowo wlasciciele gogolewa gogolewo f 3 posty architektura f 3 krzyzanowo mniszki polanowice wlasciciele siernik siedziba szlachcica f 4 posty architektura f 4 bryla palacu sierniki posadowo lwowek biedrusko f 5 posty architektura f 5 unia wlasciciele tuczna tuczno przybin drozki f 6 posty architektura f 6 sieroszewice wegierce gebice historia gebic kostrzynek f 7 posty architektura f 7 leka wielka krotoszyn wlasnosc krotoszyna osieczna wspomnienie zamku f 8 posty architektura f 8 prawa miejskie potulice dobramysl lubasz poczatki miejscowosci f 9 posty architektura f 9 los radojewa rososzyca uzarzewo bryla dworu pierwsza wzmianka f 10 posty architektura f 10 kleka wszolow ordzin lukowo macew rokosowo f 11 posty architektura f 11 wieszczyczyn labiszyn konarzewo mieszkancy konarzewa jankow f 12 posty architektura f 12 ciekawa forma budowa palacu 3 piaski palczyn mosciska f 13 posty architektura f 13 marcinkowo gorne lenartowice karolew graboszewo czerniejewo f 14 posty architektura f 14 rola zamku leszcze lusowo kopaszewo poczatki kopaszewa f 15 posty architektura f 15 poznan gorczyn wlasciciel folwarku historia popowa smielow budowa palacu 2 f 16 posty architektura f 16 czempin psienie ostrow rudki rydzyna budowa palacu f 17 posty architektura f 17 projekty architekta dzieje rydzyny staniew stara przysieka poczatki dworu f 18 posty architektura f 18 mchy kiaczyn jerka gierlachowo oporowo f 19 posty architektura f 19 dokumentacja oporowa pokrzywnica rucewko sobotka poczatki sobotki f 20 posty architektura f 20 strykowo trzebaw poczatki smielowa wasowo neogotycka rezydencja