Mchy

Zgrabny piętrowy dwór na rzucie prostokąta, z okazałym portykiem wspartym na czterech kolumnach w elewacji frontowej i lekko wysuniętym półokrągłym ryzalitem w fasadzie ogrodowej zawierającym salę balową, nakryty czterospadowym dachem. To od tych czasów – końca XVIII wieku – prawdziwie polską, szlachecką siedzibą stał się taki wiejski dom, który posiadał akcenty klasycystyczne, jak portyk kolumnowy czy przynajmniej kolumnowy ganek. Sebastian Bieńkowski, podstoli gnieźnieński, pojąwszy za żonę posażną pannę Barbarę Koczorowską, a mieszkający we dworze „częściowo starym, częściowo naprawianym”, postanowił wybudować nową rezydencję bez pomocy architekta, czego też dokonał w latach 1790-1794. Duży, a z czasem decydujący wpływ fundatora na projekt rezydencji był w XVIII i XIX wieku dobrą tradycją wielkopolskich ziemian, by przywołać Sierniki Katarzyny z Raczyńskich Radolińskiej, które stały się prototypem niemal wszystkich klasycystycznych dworów i pałaców wielkopolskich, między innymi w Objezierzu, Lewkowie, Racocie i Mchach.

Mchy występują w dokumentach co najmniej od 1361 roku, kiedy to Mikołaj, syn Mikołaja z Biechowa i Dębna, odziedziczył po ojcu między innymi Mchy, Zwolę z młynem i Borucin. Później miejscowość była gniazdem wygasłej rodziny Mchowskich, a następnie znalazła się w posiadaniu Sępieńskich, Mieszkowskich i Radolińskich. W wieku XVIII i na początku XIX stulecia Mchy należały do Bieńkowskich, następnie Karśnickich, a w XX wieku Mielżyńskich.

W 1939 roku właścicielem Mchów był Feliks Mielżyński. Majątek w 1926 roku liczył 1600 hektarów, miał gorzelnię i cegielnię.

Kiączyn

Dwór z 1901 roku, parterowy, nakryty dachem dwuspadowym, z piętrowym ryzalitem na osi zamkniętym szczytem. Kiączyn był w XIX i XX wieku własnością Łubieńskich, w tym Bogusława Łubieńskiego (1825-1885), posła do sejmu pruskiego w latach 1861-1877, konspiratora i więźnia pruskiego, oskarżonego w słynnym procesie 254 w 1846 roku. Bogusław

Łubieński walczył w 1848 roku, brał udział w bitwie pod Miłosławiem, ponownie więziony, pełnił funkcję komisarza powstania styczniowego na Wielkopolskę, aresztowany i po procesie berlińskim w 1864 roku uwolniony. Członek wielu polskich organizacji społecznych. Bogusław Łubieński z Kiączyna (ur. 1893), poseł na Sejm RP z ramienia BBWR, powstaniec wielkopolski i żołnierz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, uczestnik kampanii wrześniowej, zmarł w 1941 roku w obozie jenieckim w Woldenbergu.

W 1939 roku Kiączyn był własnością Bogusława Łubieńskiego. Majątek w 1926 roku liczył 765 hektarów.

Jerka

Dom dzierżawcy, parterowy, nakryty dachem naczółkowym, zbudowany być może już przed połową XIX wieku i potem nieco przebudowany i powiększony o parterową przybudówkę. Wystawka dachowa na osi dodana lub przebudowana w okresie powojennym.

Jerka występuje w dokumentach od 1181 roku jako część dóbr benedyktynów z Lubinia. Jak zwykle najdawniejszą historię pisaną mają majątki benedyktyńskie (od XII wieku). Nieco młodszą, bo od XIII wieku, mają majątki cysterskie, a szlacheckie od końca XIV wieku. Od kasaty pruskiej w 1797 roku Jerka była własnością rządową. Potem należała do Taczanowskich. W 1909 roku właścicielem Jerki był Władysław Taczanowski. W okresie międzywojennym własność Skarbu Państwa Polskiego dzierżawiona w latach 1921-1939 przez Witolda Wańkowicza, brata Melchiora, który tu często bywat. Witold Wańkowicz (ur. 1881) został zastrzelony przez Niemców w 1944 roku. Jego syn Roman (ur. 1920), żołnierz AK, zginął w czasie powstania warszawskiego, a córka Irena (ur. 1925), również żołnierz AK, została zamordowana przez Niemców w trakcie powstania warszawskiego, zapewne w siedzibie gestapo w al. Szucha w Warszawie.

W 1926 roku Jerka była własnością Skarbu Państwa Polskiego. Majątek liczył 230 hektarów i miał gorzelnię.

Gierłachowo

Ten niezbyt okazały, ale mający wdzięk dwór, został zbudowany dla niemieckich właścicieli. Wzniesiony w latach około 1850-1860, parterowy, wysoko podpiwniczony, z pozornym ryzalitem od frontu przechodzącym w wystawkę dachową i poprzedzonym schodami. Ściany dekorowane płaskimi pilastrami i arkadami, kryty dachem naczółkowym. Obok dworu neorenesansowa oficyna. Gierłachowo było niegdyś siedzibą znanej wielkopolskiej rodziny Przyjemskich, a pod koniec XVIII wieku na krótko Skaławskich. W latach 1799-1869 właścicielami byli Niemcy. W roku 1869 wykupione zostało z rąk niemieckich przez Modlibowskich, właścicieli jeszcze kilku majątków w Wielkopolsce. Modlibowscy pozostawali właścicielami Gierłachowa co najmniej do roku 1929. Później własność Urbanowskich. W roku 1939 właścicielem Gierłachowa był Stanisław Urbanowski. Majątek w 1926 roku liczył 282 hektary.

Oporowo

Trudno dziś ustalić, na jaką skalę zostały wykorzystane fragmenty starego dworu przy budowie nowej siedziby Mieczysława Kwileckiego w latach 1877-1878. Jednolita dekoracja architektoniczna zatarła różnice między nową i starą częścią. Niemniej jednak wydaje się, że mury i plan parteru wschodniego skrzydła pochodzą ze starego dworu. Zachodnie skrzydło niewątpliwie jest nową budowlą. Całość została nakryta mansardowym dachem nadającym rezydencji charakter kostiumu francuskiego, co zostało dodatkowo podkreślone boniowaniem ścian. Niemal nieodłączna w pałacach XIX wieku – a czasami nawet i w pałacach kostiumu narodowego z początku XX wieku -wieża została umieszczona w północno-zachodnim narożu. Całość zaprojektował wzięty architekt Zygmunt Gorgolewski, wykształcony – jak niemal wszyscy jego koledzy działający w tym czasie w Wielkopolsce – na politechnice w Charlottenburgu.

posty architektura sosnie wola grabowno jeziorki lekno kokorzyn f 2 posty architektura f 2 wronczyn niepart niechanowo wlasciciele gogolewa gogolewo f 3 posty architektura f 3 krzyzanowo mniszki polanowice wlasciciele siernik siedziba szlachcica f 4 posty architektura f 4 bryla palacu sierniki posadowo lwowek biedrusko f 5 posty architektura f 5 unia wlasciciele tuczna tuczno przybin drozki f 6 posty architektura f 6 sieroszewice wegierce gebice historia gebic kostrzynek f 7 posty architektura f 7 leka wielka krotoszyn wlasnosc krotoszyna osieczna wspomnienie zamku f 8 posty architektura f 8 prawa miejskie potulice dobramysl lubasz poczatki miejscowosci f 9 posty architektura f 9 los radojewa rososzyca uzarzewo bryla dworu pierwsza wzmianka f 10 posty architektura f 10 kleka wszolow ordzin lukowo macew rokosowo f 11 posty architektura f 11 wieszczyczyn labiszyn konarzewo mieszkancy konarzewa jankow f 12 posty architektura f 12 ciekawa forma budowa palacu 3 piaski palczyn mosciska f 13 posty architektura f 13 marcinkowo gorne lenartowice karolew graboszewo czerniejewo f 14 posty architektura f 14 rola zamku leszcze lusowo kopaszewo poczatki kopaszewa f 15 posty architektura f 15 poznan gorczyn wlasciciel folwarku historia popowa smielow budowa palacu 2 f 16 posty architektura f 16 czempin psienie ostrow rudki rydzyna budowa palacu f 17 posty architektura f 17 projekty architekta dzieje rydzyny staniew stara przysieka poczatki dworu f 18 posty architektura f 18 mchy kiaczyn jerka gierlachowo oporowo f 19 posty architektura f 19 dokumentacja oporowa pokrzywnica rucewko sobotka poczatki sobotki f 20 posty architektura f 20 strykowo trzebaw poczatki smielowa wasowo neogotycka rezydencja